«چشم‌زخم» به باوری دیرینه گفته می‌شود که نگاه یک فرد می‌تواند به شخص، حیوان یا حتی اشیا آسیب برساند. لایو ساینس در این مورد می‌نویسد این آسیب در باورهای عامیانه ممکن است از بدشانسی‌های جزئی تا بیماری، جراحت و حتی مرگ متغیر باشد. در برخی فرهنگ‌ها علائمی مانند بی‌اشتهایی، خمیازه مکرر، سکسکه، استفراغ، تب، بی‌خوابی، خستگی و افسردگی نیز به چشم‌زخم نسبت داده شده‌اند. حتی خشک شدن شیر دام، پژمردن گیاه، یا خرابی خانه و وسایل نیز گاهی با این باور توجیه می‌شود.
باور به چشم‌زخم سابقه‌ای طولانی دارد و در متون یونان و روم باستان و همچنین آثار مذهبی و ادبی‌ــ از جمله کتاب مقدس، قرآن و نمایشنامه‌های شکسپیر‌ــ به آن اشاره شده است. یک بررسی میان‌فرهنگی در سال ۱۹۷۶ نشان داد که حدود ۳۶ درصد فرهنگ‌های بررسی‌شده به‌نوعی به چشم‌زخم باور داشتند.
چشم‌زخم اساسا نوعی نفرین جادویی در فرهنگ عامه است که در خرافات ریشه دارد. پیش از آنکه علم بتواند پدیده‌هایی مانند تغییرات آب‌وهوا یا انتقال بیماری‌های عفونی را توضیح دهد، حوادث ناگوار بدون علت آشکار گاه به نفرین یا نیروهای فراطبیعی نسبت داده می‌شدند.
در بسیاری از فرهنگ‌ها، برای چشم و نگاه قدرتی ویژه قائل بوده‌اند. نگاه مستقیم می‌تواند بیانگر محبت، تهدید، قدرت، نفرت یا حسادت باشد و حسادت نیز یکی از عناصر اصلی پیوند فرهنگی میان نگاه و چشم‌زخم محسوب می‌شود. در گذشته در بعضی جوامع، حتی برخی ویژگی‌های ظاهری چشم مانند لوچی، پرش غیرارادی پلک، تفاوت رنگ چشم‌ها یا فاصله غیرمعمول میان چشم‌ها به بدشانسی و چشم‌زخم ارتباط داده می‌شد.
در بسیاری از سنت‌ها، کودکان و نوزادان به‌ویژه در برابر چشم‌زخم آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند. در کشورهایی از جمله یونان، رومانی و هند، تحسین علنی زیبایی یا ویژگی‌های مثبت یک کودک گاهی نامطلوب تلقی می‌شود، زیرا معتقدند ممکن است چشم‌زخم را متوجه او کند. در برخی سنت‌های یونانی، پس از تعریف از کودک، به‌صورت نمادین تف می‌کنند تا اثر احتمالی تعریف را خنثی کنند. در جزیره پانتلریا در ایتالیا نیز برای محافظت از کودکان، کیسه‌های کوچک قرمز حاوی اشیای مذهبی یا نمادهای محافظ به لباس آنها وصل می‌شد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بر اساس برخی باورهای عامیانه، چشم زدن لزوما از نیت بد نیست و ممکن است فرد بدون آگاهی از قدرتی که به او نسبت داده می‌شود، دیگری را چشم بزند. گاهی این تصور حتی به اعضای خانواده فرد نیز تعمیم داده می‌شود.
روش‌های مقابله با چشم‌زخم در فرهنگ‌ها و مناطق مختلف متفاوت‌اند. در برخی مناطق روستایی آمریکای لاتین این باور همچنان رایج است. برای نمونه در کوبا، گاهی به نوزادان طلسمی موسوم به «آزاباچه» می‌دهند تا از آنها در برابر چشم‌زخم محافظت کند.
یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای محافظتی «چشم‌نظر» است که اغلب به رنگ آبی ساخته می‌شود. این نماد امروزه نیز در زیورآلات و وسایل تزیینی کاربرد گسترده‌ای دارد. در برخی سنت‌ها، از طلسم‌ها، معجون‌ها، وردها یا سیر برای دور کردن چشم‌زخم استفاده می‌شود.
در بعضی فرهنگ‌ها، افرادی که معتقدند چشم خورده‌اند به درمانگران سنتی یا معنوی مراجعه می‌کنند. یکی از روش‌های سنتی در مکزیک استفاده از تخم‌مرغ خام است. تخم‌مرغ را که نماد پاکی و تولد محسوب می‌شود، روی بدن فرد حرکت می‌دهند تا انرژی منفی را جذب کند؛ سپس، آن را در ظرف آب می‌شکنند و شکل سفیده و زرده را بررسی می‌کنند. مشاهده شکلی شبیه چشم به نشانه رفع چشم‌زخم تعبیر می‌شود.
باور به چشم‌زخم همچنان در بخش‌هایی از جهان بر رفتار مردم اثر می‌گذارد. این باور در بسیاری موارد خرافه‌ای بی‌ضرر است، اما در برخی موارد اتهام چشم زدن دیگران به خشونت منجر شده است. در طول تاریخ، افرادی که به داشتن قدرت چشم‌زخم، جادوگری، یا وارد کردن آسیب‌های فراطبیعی متهم شده‌اند، هدف حمله، ضرب‌و‌شتم، و حتی قتل قرار گرفته‌اند.
